مذاکرات ایران و عمان درباره تنگه هرمز؛ گامی به‌سوی کاهش تنش و ثبات بازار نفت؟

ایران و عمان بار دیگر امنیت مسیرهای دریایی را به میز دیپلماسی آوردند. طبق گزارش سه‌شنبه ۱۷ نوامبر ۲۰۲۶ رویترز، وزارت خارجه عمان اعلام کرد دو طرف درباره حفاظت از گذرگاه‌های دریایی، تداوم کشتیرانی و تجارت جهانی و احیای مسیرهای گفت‌وگو برای جلوگیری از تشدید تنش مذاکره کرده‌اند.

برای بازار انرژی، اهمیت این خبر به یک پرسش عملی برمی‌گردد: آیا رایزنی‌های سیاسی می‌توانند خطر عبور کشتی‌ها از تنگه هرمز را کاهش دهند؟

چه چیزی درباره مذاکرات تأیید شده است؟

این گفت‌وگوها در جریان سفر عباس عراقچی، وزیر امور خارجه ایران، به عمان انجام شده است. طرف عمانی مذاکرات، بدر البوسعیدی، وزیر خارجه این کشور بود. گزارش رویترز، حفاظت از مسیرهای دریایی و فعال‌کردن کانال‌های مذاکره را محور رایزنی‌ها معرفی می‌کند.

بااین‌حال، در گزارش مورد استناد، توافق تازه ایران و آمریکا، رفع تحریم‌ها یا زمان‌بندی مشخص برای عادی‌شدن کامل عبور کشتی‌ها اعلام نشده است. بنابراین، نتیجه فعلی را باید ادامه تلاش دیپلماتیک برای کاهش تنش دانست؛ مرحله‌ای که اثر پایدار آن به تصمیم‌های اجرایی بعدی وابسته است.

چرا عمان در این پرونده نقش مهمی دارد؟

عمان هم در ساحل جنوبی تنگه هرمز قرار دارد و هم در بحران اخیر نقش میانجی داشته است؛ بنابراین، امنیت این آبراه برای مسقط موضوعی مستقیم و منطقه‌ای است.

این رایزنی‌ها نیز بدون سابقه نیست. وزارت خارجه عمان در اطلاعیه ۵ نوامبر از گفت‌وگوی تلفنی دو وزیر درباره تفاهم‌های سیاسی و فنی برای ازسرگیری کشتیرانی بدون مانع خبر داده بود. در آن اطلاعیه، ترتیبات عملی ایمنی دریایی و سازوکارهای فنی مشترک مورد توجه قرار داشت.

اهمیت میانجیگری در همین فاصله میان توافق سیاسی و اجرای میدانی است: شرکت‌های کشتیرانی برای بازگشت پایدار، به اطمینان درباره ایمنی مسیر، پوشش بیمه و امکان استمرار فعالیت نیاز دارند.

تنگه هرمز چرا برای اقتصاد جهان حیاتی است؟

طبق اطلاعات آژانس بین‌المللی انرژی، در سال ۲۰۲۵ به‌طور متوسط حدود ۲۰ میلیون بشکه نفت خام و فرآورده‌های نفتی در روز از تنگه هرمز عبور کرده است. نزدیک به یک‌پنجم تجارت جهانی گاز طبیعی مایع، LNG، نیز از این مسیر گذشته است. این ارقام، مقیاس اهمیت آبراه را نشان می‌دهند و نباید با حجم عبور فعلی یکسان فرض شوند.

مسیرهای جایگزین نیز ظرفیت نامحدود ندارند. آژانس، ظرفیت قابل‌استفاده خطوط لوله عربستان و امارات برای دورزدن تنگه را حدود ۳.۵ تا ۵.۵ میلیون بشکه در روز برآورد کرده است.

به همین دلیل، اختلال در هرمز می‌تواند علاوه بر نفت، هزینه حمل‌ونقل، بیمه و تأمین انرژی صنایع را تحت تأثیر قرار دهد.

کاهش تنش چه اثری بر نفت برنت دارد؟

از نگاه تحلیلی، کاهش معتبر خطر حمله یا اختلال در عبور کشتی‌ها می‌تواند بخشی از صرف ریسک ژئوپلیتیک قیمت نفت را کم کند؛ یعنی مبلغی که بازار بابت احتمال قطع عرضه در قیمت لحاظ کرده است.

اگر مذاکرات به افزایش پایدار عبور نفتکش‌ها و کاهش هزینه بیمه و حمل منجر شود، فشار نزولی بر برنت محتمل‌تر خواهد شد. اما انتشار خبر دیدار، به‌تنهایی همان اثر را ندارد. بازار باید تغییر را در جریان واقعی صادرات و شرایط حمل‌ونقل ببیند.

در مقابل، وقوع حوادث تازه یا محدودشدن عبور کشتی‌ها می‌تواند نگرانی از عرضه را افزایش دهد؛ حتی اگر تماس‌های دیپلماتیک ادامه داشته باشد.

واکنش طلا چگونه خواهد بود؟

برای طلا، کاهش تنش منطقه‌ای ممکن است بخشی از تقاضای پناهگاه امن را تعدیل کند. بااین‌حال، مسیر اونس فقط به این پرونده وابسته نیست؛ دلار، بازده واقعی اوراق و انتظارات نرخ بهره آمریکا نیز نقش مهمی دارند.

از سوی دیگر، افزایش تنش می‌تواند تقاضای احتیاطی برای طلا را تقویت کند، اما اگر هم‌زمان نفت گران‌تر شود و انتظارات تورمی و نرخ بهره بالا برود، نیروهای مخالف نیز فعال می‌شوند. بنابراین، رابطه «تنش بیشتر، طلای گران‌تر» در همه شرایط قطعی نیست.

بازارها باید چه نشانه‌هایی را دنبال کنند؟

برای ارزیابی نتیجه مذاکرات، سه تحول اهمیت بیشتری دارد: اعلام ترتیبات اجرایی مشخص، بهبود قابل‌مشاهده ایمنی کشتیرانی و کاهش هزینه بیمه و حمل‌ونقل.

مذاکرات مسقط می‌تواند راه ارتباطی مهمی برای مهار بحران باشد. اکنون باید دید ادامه این رایزنی‌ها به اقداماتی منتهی می‌شود که شرکت‌های کشتیرانی و بازار انرژی بتوانند بر پایداری آن‌ها حساب کنند.